De Birmese lente

De Birmese oppositieleidster Aung San Suu Kyi doet op 1 april mee met verkiezingen. Haar oproep tot een toeristenboycot is opgeheven. Steeds meer mensen bezoeken daarom het land van de gouden pagodes en de vele etnische groepen. Een opwindende reis door een snel veranderend land.

Birma is in. Dat merken we als we met moeite een hotel kunnen krijgen in de hoofdstad Rangoon. In de kamer hangt een bord: Don’t worry. No cctv, no camera in this room. Begin 1988 reisde ik voor het eerst door Birma. Krap een week, want langer mocht toen niet. Later dat jaar waren er massademonstraties, die bloedig werden neergeslagen. Nu is het land opnieuw in beweging, sinds de nieuwe president Thein Sein, tot ieders verrassing, een proces van democratische hervormingen heeft ingezet, en doet Nobelprijswinnaar Suu Kyi na jaren huisarrest mee met de tussentijdse parlementsverkiezingen. Foto’s en kalenders van The Lady zijn openlijk te koop, wat nog niet zo lang geleden volstrekt ondenkbaar was. “Ze is al jarenlang mijn held, mijn leider,” zegt een straatverkoper.
“Eindelijk kunnen we nu onze gevoelens uiten,” vertrouwt een klant van een theehuis ons toe, waar we onze mohinga, Birmees ontbijt bestaande uit kruidige soep met rijstnoedels, eten. De oude gebouwen en huizen in de drukke binnenstad weerspiegelen vergane glorie. Stoepen zijn rood gekleurd door uitgespuugde sirihpruimen. Ondanks het groeiend aantal mobieltjes kun je nog steeds bellen bij telefoonstalletjes via afgetapte lijnen. Boven alle straatgewoel torent de Shwedagon pagode met de vele gouden stupa’s die bij zonsondergang in een oranje gloed schittert. In 2007 was deze pagode het centrum van de zogeheten saffraanrevolutie. Monniken schaarden zich toen achter (met geweld neergeslagen) demonstraties tegen de drastische verhoging van brandstofprijzen.

Inle Lake: roeien met één been
Ons eerste reisdoel is het Inle-meer in de noordoostelijke Shan-staat, grenzend aan China, Thailand en Laos. Na een dertien uur durende bustocht stappen we uit op een uitgestorven kruispunt. De zon is nog niet op en het voelt na het warme Yangon ijzig koud aan. Ook de volgende ochtend is het nog fris als we bij Zaw Lwin en zijn hulpje Aumgwi Win in zijn houten motorboot het spiegelgladde meer opstomen. Vissers doemen op uit de mist, één been elegant rond de spaan geslagen. Een unieke roeitechniek waar het Inle-meer befaamd om is. We varen langs huizen op palen en drijvende eilandjes met organisch bemeste bonen en tomaten. Een dag lang leggen we aan bij markten – bevolkt door diverse etnische groepen als de Pa-O, Shan en Palaung – bij pagodes, bij zilversmeden en weverijen waar peperdure sjaals van lotusstengels worden gesponnen. Tussendoor wil Aumgi Win graag van ons de juiste uitspraak horen van de Engelse volzinnen in zijn schrift. “Omdat er steeds meer toeristen komen,” lacht hij verlegen.

Tijdens een fietstocht rond het meer strijken we neer op het terras van een luxe resort. Misuu, de eigenares, is minstens zo blij met de dialoog tussen presidentSein Thein en Aung San Suu Kyi als met de opheffing van de toerismeboycot. “Ik ben en blijf een loyale fan van haar.” Als 16-jarige deed ze mee met de studentendemonstraties in 1988. Nu kijkt ze met spanning uit naar verdere democratische ontwikkelingen. “Maar om een nieuw elan op te bouwen na veertig jaar onderdrukking, dat lukt niet in een handomdraai. Vergelijk ‘t met een monnik die zo uit het klooster een nachtclub binnenstapt.”

Ordinary class en upper class
Samen met twee zwijgzame Birmese dames rijden we in een ‘shared taxi’ in anderhalf uur van Mandalay, de vroegere hoofdstad, naar Pyin Oo Lwin. De taxi zet ons af vlakbij de Militaire Academie, waar volgens een groot bord de triomfantelijke elite van de toekomst wordt opgeleid. Het koloniale bestuur verhuisde in de hete zomers naar dit hill station, het vroegere Maymyo. De Britse erfenis is zichtbaar in rode bakstenen gebouwen, sommige nog in gebruik als hotel, kerk of school. Een trage trein brengt ons naar Hsipaw in het noorden van de Shan-staat: vier dollar voor de upper class. De gewone klasse is de helft goedkoper, maar dan zit je zonder kussens. Even zo goed worden we ook in de eerste klas heftig door elkaar geschud. Soms danst de trein zelfs op en neer. We houden onze adem in als we zigzaggend afdalen naar de Gokteik-brug, destijds met honderd meter het op een na hoogste viaduct ter wereld. Dit technisch hoogstandje werd een eeuw geleden gebouwd door de Pennsylvania Steel Company. Stapvoets overbrugt de trein het 700 meter brede en ijzingwekkend diepe ravijn.
“You came to the right place,” zegt een man met cowboyhoed die ons de hand schudt als we na acht uur treinen aankomen bij Mr. Charles Guesthouse in Hsipaw. Het levendige stadje ontpopt zich als een van de hoogtepunten van onze reis. Het ligt op een aangename hoogte van 700 meter in een vruchtbare vallei. In de vele theehuizen kijkt de lokale bevolking ‘s avonds op grote tv-schermen naar voetbalwedstrijden. “Komen jullie uit Holland? Ah, very good! Robin, Van Persie, very good!” In het enige internetcafé scannen Birmese jongeren buitenlands nieuws over Birma, iets wat kort geleden van hogerhand werd geblokkeerd.

Opstandelingen en pijpleidingen
De mist hangt nog in het dal, maar de schoolklas tegenover mr. Charles zijn pension is al volop teksten aan het opdreunen. Met onze gids, bijgenaamd mr. Palaung vanwege zijn Palaung-afkomst, en drie andere hotelgasten, lopen we al gauw tussen de rijstvelden. Krakende ossenwagens komen ons tegemoet. Vrouwen dragen aan een juk groenten en sinaasappels, hun wangen in alle mogelijke patronen lichtgeel gekleurd door de tanaka. Veel vrouwen gebruiken dit sandelhoutachtige poeder tegen de zon. Als die doorbreekt, zien we gouden stupa’s oplichten op de heuvelruggen. Maar ook grote zwarte buizen worden zichtbaar. Ze zijn bestemd voor een olie- en gasleiding die China voor een grijpstuiver van energie zal gaan voorzien. “Tegen die Chinese stuwdam in het noorden heeft onze nieuwe regering gelukkig nee gezegd. Deze pijpleiding van west naar oost gaat wel door. Die moet in 2013 klaar zijn,zegt de Gids en vervolgt, “die meloenen onder dat plastic gaan via China naar Europa. Ze worden volgepompt met bestrijdingsmiddelen. Nog even en ons hele land is onvruchtbaar door al die chemische troep.”

Na een klimtocht langs theeplantages komen we aan bij een bord: ‘Welcome in Pankam’. Tijd voor de lunch. In het bergdorp dragen oudere vrouwen van de Palaung minderheid nog hun traditionele afgebieste hesjes met rond hun taille bamboeringen. Als we langs Shan-dorpen afdalen naar Hsipaw vertelt de gids dat er pas nog schermutselingen zijn geweest tussen het Birmese leger en Shan-rebellen, die zich verzetten tegen het centrale gezag. “We komen op onze trektochten ook wel eens opstandelingen tegen. “Don’t you worry! Ze leggen toeristen geen strobreed in de weg en wij kijken wel uit die ontmoetingen te melden. Anders mogen we geen tochten meer organiseren.”
Op de dag na ons vertrek uit Birma horen we dat Shan-leider Khun Tun Oo is vrijgelaten. De voorzitter van de SNLD (Shan Nationalities League for Democracy) was tot 93 jaar cel veroordeeld. Minder gelukkig liep het af voor de laatste Shan-prins van Hsipaw. De progressieve prins, hij verdeelde zijn land onder zijn pachters, verdween in 1962 tijdens de militaire coup van generaal Ne Win. In Twilight over Burma. My life as a Shan princess schrijft zijn Oostenrijkse weduwe Inge Sargent over deze tragische gebeurtenissen. Van de met klimop begroeide paleisvilla vangen we door een dicht hek slechts een glimp op.
Als we een motor huren zien we pas de enorme ingreep in het landschap door de aanleg van de pijpleiding. Na vier legerkampen passeren we een met Chinese karakters getooid bedrijf waar arbeiders met grote buizen in de weer zijn. We rijden langs kaalgekapte berghellingen waar gigantische leidingen klaar liggen. Opleggers met buizen rijden af en aan.
En dan krijgen we een lekke band. Geen fietsenmaker te bekennen. Dorpelingen schieten ons tevergeefs te hulp met fietspompjes. Tot na veel rondvragen een boerenjongen uitkomst biedt. Terwijl hij de band vakkundig plakt, nodigt zijn moeder ons met een vanzelfsprekende gastvrijheid uit voor een royaal middagmaal. ’s Avonds eten we in Hsipaw in het eethuis van ‘mr. Food’. Als we willen betalen trakteert de Chinees-Birmese eigenaar ons op watermeloen. “Zonder kunstmest,” lacht hij. Wat vindt hij nou van die pijpleiding naar China? Goed of slecht? Hij werpt een verholen blik op twee mannen achter in de eetzaal – regeringsmensen nemen we aan – en schrijft dan, terwijl hij hardop onze rekening opmaakt, no good op het bonnetje.

“I love her!”
Vlak voor onze terugvlucht bezoeken we het hoofdkantoor van de NLD, de Nationale Liga voor Democratie. Iets wat je vroeger wel uit je hoofd zou laten. Helaas heeft Aung San Suu Kyi het pand net verlaten. In het rommelige kantoortje staan tafels met T-shirts en partijemblemen, elektrische leidingen worden vernieuwd en er wordt vergaderd over de aanstaande verkiezingen. “We hebben eigenlijk te weinig tijd,” zegt de 82-jarige U Win Tin, medeoprichter van de NLD. Hij zat twintig jaar vast. Uit solidariteit met zijn lotgenoten die nog in de cel zitten draagt hij nog steeds zijn blauwe gevangenishemd. “Ik ben sceptischer dan Aung San Suu Kyi over de beloofde hervormingen,” bekend hij.
De dag na ons bezoek laat het regime 651 gevangenen vrij en komt er een wapenstilstand met de Karen, de etnische minderheid die zestig jaar streed tegen het centrale gezag. “Een bewijs dat de regering politieke problemen met politieke middelen wil oplossen,” aldus de reactie van U Win Tin die we een dag later in de krant lezen. In de taxi naar het vliegveld staat tegen de voorruit een rood geurflesje met een NLD-speldje. “Do you like her?” vragen we de jonge chauffeur. “Yes! I lóve her! Zij is de enige die ons land weer beter kan maken.”
Het zal nog wel even duren voor het zover is. Het was echter enerverend om het enthousiasme van Birmezen voor het vooruitzicht op een vrijer Birma mee te maken. We kwamen niet alleen, om met mr. Charles te spreken, naar de juiste plek, maar ook op het juiste moment.

Bron: Aziatische Tijger

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: